Το ερευνητικό κέντρο της ΕΛΠΕΝ βρίσκεται στο Πικέρμι Αττικής, Λεωφ. Μαραθώνος 95 και θα φιλοξενήσει για δεύτερη φορά ένα σεμινάριο που απευθύνεται σε γιατρούς και νοσηλευτές και περιλαμβάνει:

1. Παρουσιάσεις φροντιστηριακού τύπου
2. Πειραματικά εργαστήρια
3. Εργαστήριο δεξιοτήτων

Στόχος του σεμιναρίου είναι η ολοκληρωμένη κατάρτιση στη Νοσηλεία στο Σπίτι. Στο σεμινάριο θα υπάρχει διεθμής συμμετοχή από καταξιωμένους επιστήμονες με εμπειρία στη νοσηλεία στο σπίτι.

Η ΕΛΛΕΚΟΝ (Ελληνική Εταιρεία Εξωνοσοκομειακής Φροντίδας και Κατ’ Οίκον Νοσηλείας) διοργανώνει το πρώτο μεταπτυχιακό σεμινάριο στην κατ’ οίκον νοσοκομειακή περίθαλψη με διεθνή συμμετοχή στην Αθήνα, στις 1-4 Δεκεμβρίου 2011.

Το πλήρες πρόγραμμα του φροντιστηρίου μπορείτε να βρείτε στον ιστότοπο της ΕΛΛΕΚΟΝ

www.ellekon.gr

Καθώς το πρόβλημα της γήρανσης των πληθυσμών γίνεται όλο και πιο δύσκολο στις ανεπτυγμένες χώρες, η λεγόμενη τρίτη ηλικία περιβάλλεται από μια σειρά προβλημάτων που, όταν αντιμετωπίζονται σωστά, γίνεται πιο εύκολη τόσο η διαβίωση των ηλικιωμένων, όσο και ο ρυθμός και η ποιότητα ζωής των νεωτέρων που τους φροντίζουν.

Η hoMed έχει την ευθύνη της ιατρικής κάλυψης της έκθεσης “Τρίτη Ηλικία”, όχι μόνο γιατί είναι πρωτοπόρος στον τομέα της ιατρικής κάλυψης εκδηλώσεων, αλλά και γιατί η δραστηριότητα της κατ’ οίκον νοσοκομειακής περίθαλψης απευθύνεται κύρια στους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, καθώς αυτοί είναι εκείνοι που δυσκολεύονται να μετακινηθούν από το χώρο διαμονής τους.

Στο ιατρείο της έκθεσης υπάρχει όλες τις ώρες ειδικευμένος ιατρός, ενώ λειτουργεί και σταθμός τηλεϊατρικής, μέσω του οποίου είναι δυνατή η άμεση τηλεοπτική σύνδεση με ιατρό άλλης ειδικότητας, ανάλογα με το είδος του ιατρικού προβλήματος που θα αντιμετωπισθεί.

Η τηλεϊατρική είναι νέα μέθοδος που εφαρμόζει η hoMed στα πλαίσια της συνεχούς βελτιστοποίησης των υπηρεσιών της. Οι ιατροί μεταβαίνουν στους χώρους διαμονής των ασθενών εφοδιασμένοι με φορητούς σταθμούς τηλεϊατρικής, με τις οποίες συνδέονται άμεσα με ιατρούς του κέντρου διαφόρων ειδικοτήτων, ώστε να εξασφαλίζεται η συνεργασία σε δύσκολες περιπτώσεις.

Οι επισκέπτες της έκθεσης “Τρίτη Ηλικία” θα έχουν την ευκαιρία να δούν από κοντά τον τρόπο λειτουργίας του τηλεϊατρικού συστήματος, και ζωντανή σύνδεση του φορητού σταθμού με το συντονιστικό κέντρο της hoMed.

Η hoMed είναι ήδη χορηγός τεχνογνωσίας σε δωρεάν παροχή τηλεϊατρικής κάλυψης γεωγραφικά απομονωμένων περιοχών της Ελλάδας, όλο το 24ωρο και όλο το χρόνο.

Επίσης η hoMed έχει θέσει σε εφαρμογή την τηλεϊατρική κάλυψη ξενοδοχείων, ώστε ο πελάτης που έχει πρόβλημα να δέχεται ιατρική εξέταση και τηλεοπτική υποστήριξη, μέχρι να φθάσει ιατρική βοήθεια, όποτε αυτό είναι απαραίτητο.

Είναι η μεταφορά γνώσης και εμπειρίας από απόσταση για την καλύτερη παροχή ιατρικής φροντίδας στο απομακρυσμένο σημείο, δια τηλεπικοινωνιακών μέσων.

Χρειάζονται δύο σταθμοί: Ο σταθμός υποστήριξης με το γιατρό ή τους γιατρούς που διαθέτουν τις εξειδικευμένες γνώσεις και την εμπειρία και ο σταθμός που εξυπηρετείται, στον οποίο βρίσκεται γιατρός που δεν διαθέτει αυτές τις γνώσεις και την εμπειρία (αγροτικό ιατρείο) ή ακόμη και άτομο που δεν ανήκει στον υγειονομικό χώρο (αξιωματικός ποντοπόρου πλοίου).

Συνηθίζεται να θεωρείται τηλεϊατρική η μετάδοση κάποιου στοιχείου παραπάνω από τη φωνή, όπως δεδομένα, εικόνα, ή κάποιο βιοσήμα (π.χ. ηλεκτροκαρδιογράφημα).

Βασικό χαρακτηριστικό της τηλεϊατρικής είναι η απόσταση. Όμως η απόσταση δεν είναι δεδομένο πως πρέπει να είναι μεγάλη. Μπορεί να ενώνει δύο τμήματα του ίδιου νοσοκομείου, δύο κτίρια του ίδιου οικοδομικού τετραγώνου, δύο πόλεις, δύο νησιά ή δύο ηπείρους. Μπορεί η απόσταση να είναι σχετικά μικρή και εν τούτοις η τηλεϊατρική να εξυπηρετεί, εκπληρώνοντας το σκοπό της χωρίς άσκοπη ανάλωση χρόνου εκ μέρους του γιατρού που παρέχει τις εξειδικευμένες γνώσεις και την εμπειρία.

Ενώ η τηλεϊατρική σαν ιδέα γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, οι εφαρμογές της είναι περιορισμένες. Οι κυριότεροι παράγοντες που έχουν συντελέσει σε αυτό είναι:

• Οι τηλεπικοινωνιακές γραμμές μέχρι ακόμη και σήμερα δεν επιτρέπουν εύκολα και φθηνά τη γρήγορη μετάδοση μεγάλου όγκου δεδομένων (bandwidth). Έτσι είναι ελάχιστα διαδεδομένες οι εφαρμογές που απαιτούν on-line μετάδοση εικόνας, πολύ περισσότερο video.
• Η τεχνολογία τρέχει πιο γρήγορα από ότι αλλάζουν οι ανθρώπινες συνήθειες. Χρειάζεται χρόνο για να αποδεχθούν γιατροί και ασθενείς καινοτόμες τεχνολογικές εφαρμογές.
• Οι περισσότερες εφαρμογές δημιουργούνται από χρηματοδοτούμενα ερευνητικά προγράμματα, που μετά τη λήξη της χρηματοδότησής τους, δεν υπάρχει η δυνατότητα ή το ενδιαφέρον να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται.
• Δεν υπάρχουν σημαντικές εθνικές στρατηγικές για την τηλεϊατρική.

Η πιο δημοφιλής και διαδεδομένη εφαρμογή τηλεϊατρικής μέχρι σήμερα, υπήρξε η τηλε-μετάδοση του ηλεκτροκαρδιογραφήματος. Και αυτό όμως δεν έτυχε ευρείας εφαρμογής.

Ο λόγος είναι προφανής: Όταν ένας ασθενής πάσχει οξέως (για ένα χρόνιο πρόβλημα έχει όλο το χρόνο να μετακινηθεί), δεν αρκεί η ανάγνωση μόνο του ηλεκτροκαρδιογραφήματος από έναν ειδικό για να τον βοηθήσει. Χρειάζεται συνολική εκτίμηση του ασθενούς με λήψη ιστορικού και λεπτομερειακή φυσική εξέταση. Συχνά αυτά πρέπει να συμπληρώνονται και από κάποιον εργαστηριακό έλεγχο.

Επομένως χρειάζεται αντίστροφη διαδικασία: Πρώτα δημιουργούμε υπηρεσίες που θα μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά εκμεταλλευόμενες τις δυνατότητες που προσφέρει η τηλεϊατρική και μετά χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για να την υλοποιήσουμε. Διότι δεν αρκεί να γίνει μια διάγνωση, πρέπει αυτό να οδηγήσει σε κάποιο αποτέλεσμα, δηλαδή την αποτελεσματική παροχή βοήθειας προς τον ασθενή.

Το σύστημα της κατ’ οίκον νοσοκομειακής περίθαλψης είναι το κατ’ εξοχήν περιβάλλον για βέλτιστη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της τηλεϊατρικής. Τηλεϊατρικές εφαρμογές μπορούν να εκμηδενίζουν αυτή την απόσταση, επιτρέποντας τη λήψη πληροφοριών από τους ασθενείς τις ώρες που δεν βρίσκεται κάποιος από την ομάδα υγείας δίπλα τους, καθώς επίσης μπορούν να διευκολύνουν την παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης των ιατρών που επισκέπτονται τους ασθενείς κατ’ οίκον, από εξειδικευμένους ιατρούς του νοσοκομείου αναφοράς ή άλλων κέντρων.

Ο μοναδικός παράγων που εμπόδισε την εφαρμογή τηλεϊατρικής από εταιρείες που λειτούργησαν στο παρελθόν με το σκοπό αυτό όπως η εταιρεία “ΤΗΛΕΪΑΤΡΙΚΗ” , υπήρξε το μικρό bandwidth των τηλεφωνικών γραμμών. 

Η πιο προωθημένη εφαρμογή τηλεϊατρικής που έγινε στο παρελθόν ήταν το 2005:  24ωρη παρακολούθηση μέσω τηλεχειριζόμενης βιντεοκάμερας, ενός τετραπληγικού ασθενούς στο σπίτι του, επί ένα περίπου χρόνο. Για το σκοπό αυτό είχε εγκατασταθεί ISDN modem, router και τηλεχειριζόμενη κάμερα στο σπίτι του ασθενούς, ενώ στο σταθμό υποστήριξης υπήρχε υπολογιστής μόνιμα συνδεδεμένος σε ISDN γραμμή που εχρησιμοποιείτο αποκλειστικά για το σκοπό αυτό.

Η ταχύτητα μετάδοσης της εικόνας ήταν αργή. Μόνο στη χαμηλή ανάλυση και σε ασπρόμαυρη εικόνα, η ταχύτητα προσέγγιζε τα 60 frames/λεπτό. Παρ’ όλα αυτά, παρείχε τη δυνατότητα στους ιατρούς του κέντρου να διαπιστώνουν την κατάσταση που βρισκόταν ο ασθενής ανά πάσα στιγμή (ύπνος, εγρήγορση, να διαπιστώνουν τυχόν αναπνευστική δυσφορία από την αύξηση του ρυθμού των αναπνοών και τη χρήση επικουρικών αναπνευστικών μυών και να ελέγχουν την πιστότητα της εφαρμογής των ιατρικών οδηγιών από τις αποκλειστικές νοσοκόμες που τον φρόντιζαν.

Σήμερα οι τηλεφωνικές γραμμές τόσο της σταθερής τηλεφωνίας (DSL) όσο και της 3G κινητής τηλεφωνίας, έχουν φθάσει ταχύτητες που επιτρέπουν τη μετάδοση σε πραγματικό χρόνο (real time) μεγάλων αρχείων όπως είναι οι φωτογραφίες, οι ήχοι και τα video.

H hoMed έχει προχωρήσει σε ευρεία εφαρμογή τηλεϊατρικής στην καθημερινή πράξη, καθώς ιατροί και νοσηλευτές  επισκέπτονται τους ασθενείς με φορητούς υπολογιστές συνδεδεμένους ασύρματα στο internet και ενημερώνουν τους ηλεκτρονικούς φακέλους στο διαδίκτυο με δεδομένα, ακροαστικά ευρήματα, ηλεκτροκαρδιογραφήματα, φωτογραφίες και ακτινογραφίες, από τα σπίτια των ασθενών.

Επίσης γίνεται τηλεδιάσκεψη (telecomference) μεταξύ νοσηλευτών, και ιατρών διαφόρων ειδικοτήτων, τη στιγμή της φυσικής παρουσίας ιατρού ή νοσηλευτού στο σπίτι του ασθενούς.

Είναι απολύτως τεκμηριωμένο ότι το κάπνισμα προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα. Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει 4.000 χημικές ουσίες, 55 από τις οποίες είναι δυνητικά καρκινογόνες. Το κάπνισμα ευθύνεται για το 80-90% των χρόνιων αναπνευστικών νοσημάτων, 23-40% των εμφραγμάτων του μυοκαρδίου και είναι ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας ανάπτυξης καρκίνου του πνεύμονα. Συγκεκριμένα το 80-85% των ασθενών με καρκίνο πνεύμονα είναι καπνιστές και οι καπνιστές έχουν 20 φορές περισσότερες πιθανότητες ανάπτυξης καρκίνου πνεύμονα από ότι οι μη καπνιστές. Έχει υπολογιστεί ότι 9 στους 10 ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα ήταν καπνιστές.

Το παθητικό κάπνισμα συντελεί στον καρκίνο του πνεύμονα;

Η έκθεση των μη-καπνιστών στον καπνό του τσιγάρου των καπνιστών ονομάζεται «παθητικό κάπνισμα». Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι ενήλικες που συζούν με καπνιστές έχουν 15% περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν από ασθένειες που σχετίζονται με το κάπνισμα και να καταλήξουν από αυτές, σε σύγκριση με ενήλικες που κατοικούν σε σπίτι όπου δεν υπάρχουν καπνιστές. Όσον αφορά στον καρκίνο του πνεύμονα, αυξάνεται ο κίνδυνος ανάπτυξης του κατά 20-30%.

Ποια είναι η σχέση του αμίαντου με τον καρκίνο του πνεύμονα;

Ο αμίαντος αποτελεί την κοινή ονομασία για ομάδα ορυκτών που χρησιμοποιούνταν σε βιομηχανίες και σε εμπορικές κατασκευές κυρίως τις δεκαετίες ‘50-‘60. Έκθεση σε αμίαντο έχει παρατηρηθεί σε ναυπηγεία, μεταλλεία αμιάντου, βιομηχανίες μονωτικών υλικών, εργασιακούς χώρους επισκευής φρένων. ‘Ατομα που εκτίθενται σε αμίαντο και καπνό τσιγάρου έχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα. Έχει βρεθεί ότι τα σωματίδια αμιάντου μπορούν να συμβάλλουν στη μεταφορά συγκεντρωμένων καρκινογόνων του καπνού στα κύτταρα που επενδύουν τους πνεύμονες. Ο ακριβής μηχανισμός με τον οποίο ο αμίαντος, μόνος του ή σε συνδυασμό με τον καπνό του τσιγάρου, οδηγεί σε καρκίνο πνεύμονα παραμένει αδιευκρίνιστος.

Υπάρχουν ραδιενεργές ουσίες που ευθύνονται για τον καρκίνο του πνεύμονα;

Το ραδόνιο είναι ένα αόρατο, και άγευστο ραδιενεργό αέριο το οποίο φυσιολογικά ανευρίσκεται στο έδαφος και στα πετρώματα.Εργάτες σε μεταλλεία εκτίθενται σε ραδόνιο και σε μερικές περιοχές των ΗΠΑ ραδόνιο βρίσκεται και μέσα στις κατοικίες. Μπορεί να προκαλέσει βλάβες στους πνεύμονες και να οδηγήσει σε καρκίνο του πνεύμονα. Η μόλυνση του περιβάλλοντος:Έχει βρεθεί συσχέτιση μεταξύ καρκίνου του πνεύμονα και έκθεσης σε συγκεκριμένους ρύπους της ατμόσφαιρας, όπως τα παραπροϊόντα της καύσης του πετρελαίου και άλλων φυσικών καυσίμων.

Η ύπαρξη άλλων νοσημάτων συμμετέχει στην ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα;

Οι ασθενείς με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια έχουν 4-6 φόρες μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο πνεύμονα ανεξάρτητα από τις καπνιστικές τους συνήθειες. Χρόνιες πνευμονικές νόσοι όπως η αμιάντωση (νόσος των πνευμόνων από αμίαντο), το άσθμα, η χρόνια βρογχίτιδα, το εμφύσημα, η φυματίωση, φαίνεται να αυξάνουν τον κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου πνεύμονα. Όλες οι παραπάνω νόσοι προκαλούν βλάβες στο πνευμονικό παρέγχυμα και μπορούν να οδηγήσουν σε ανάπτυξη ουλώδους ιστού στους πνεύμονες.

Ένα ευάλωτο ανοσοποιητικό σύστημα προδιαθέτει στην ανάπτυξη καρκίνου πνεύμονα;

‘Ατομα τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα με το ανοσοποιητικό τους σύστημα παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου πιθανώς ως αποτέλεσμα ελαττωμένης ικανότητας τους να καταπολεμήσουν τις λοιμώξεις από ιούς που σχετίζονται με συγκεκριμένες μορφές καρκίνου. Σε αυτή την ομάδα περιλαμβάνονται άτομα μεταμοσχευμένα που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα (φάρμακα που καταστέλλουν και άρα κάνουν ανίσχυρο το ανοσοποιητικόσύστημα), που πάσχουν από AIDS, ή ακόμη που έχουν γεννηθεί με κάποια γενετική ασθένεια που επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα.

Τι σχέση έχει το οικογενειακό ιστορικό με τον καρκίνο του πνεύμονα;

Ο κίνδυνος για ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα μπορεί να αυξηθεί εάν οι γονείς, τα αδέλφια ή τα παιδιά ενός ατόμου πάσχουν από την νόσο. Αυτό μπορεί να
οφείλεται στο ότι τα άτομα της οικογενείας πιθανώς μοιράζονται κοινές συμπεριφορές και συνήθειες όπως το κάπνισμα και η διατροφή. Ακόμη λόγω συμβίωσης στο ίδιο περιβάλλον είναι πιθανό να εκτίθενται στα ίδια καρκινογόνα όπως για παράδειγμα το ραδόνιο. Τέλος μπορεί να οφείλεται στο ότι έχουν κληρονομήσει τον ίδιο κίνδυνο στα γονίδιά τους.

Μπορεί ένας τραυματισμός να προκαλέσει καρκίνο πνεύμονα; Το στρες ή ψυχολογικοί παράγοντες προκαλούν καρκίνο πνεύμονα;

Όχι. Αποτελεί μύθο ότι τραυματισμοί μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο. Ένα χτύπημα, ένα κάταγμα, δεν προκαλούν καρκίνο του πνεύμονα. Συχνά ανακαλύπτουμε τυχαία έναν όγκο όταν για άλλους λόγους υποβαλλόμαστε σε ειδικές εξετάσεις. Η συγκεκριμένη βλάβη κατά πάσα πιθανότητα προϋπήρχε πριν και δεν οφείλεται στον τραυματισμό. Πολλοί πιστεύουν ότι το στρες μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη καρκίνου, κάτι τέτοιο όμως δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά.

Έχουν συμμετοχή η διατροφή και η φυσική δραστηριότητα με τον καρκίνο του πνεύμονα;

Μελέτες για την συσχέτιση διατροφής και καρκίνου του πνεύμονα είχαν αμφιλεγόμενα αποτελέσματα. Η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ καθώς και η πλούσια διατροφή σε χοληστερόλη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για καρκίνο πνεύμονα. Πάντως είναι δύσκολο να ξεκαθαριστεί ποιο ποσοστό του κινδύνου από το αλκοόλ ουσιαστικά οφείλεται στο κάπνισμα καθώς πολλά άτομα συνήθως πίνουν και καπνίζουν.

Είναι μεταδοτικός ο καρκίνος του πνεύμονα;

ΟΧΙ, ο καρκίνος του πνεύμονα δεν είναι μεταδοτικός. Δεν μεταδίδεται με την επαφή, τις τροφές ή τον αέρα.

Τελικά, ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από καρκίνο πνεύμονα;

Οποιοσδήποτε μπορεί να εμφανίσει καρκίνο πνεύμονα. Συμβαίνει περισσότερο (60% των περιπτώσεων) σε άτομα ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών. Ωστόσο, μπορεί να εμφανιστεί, αν και σπάνια, σε νέους και παιδιά. Η αυξημένη πληροφόρηση σχετικά με τον καρκίνο, τα προγράμματα πρόληψης και η πρώιμη διάγνωση έχουν οδηγήσει στην αυξημένη διάγνωση του καρκίνου σε νεότερους ανθρώπους, συνήθως σε πρωιμότερα στάδια και άρα με καλύτερες προοπτικές για δραστικότερη αντιμετώπιση. Ο κίνδυνος αυξάνει με την πάροδο της ηλικίας. 90% των περιπτώσεων συμβαίνουν σε καπνιστές. Οι άνδρες πλήττονται σε μεγαλύτερο βαθμό, αν και ο αριθμός των γυναικών με καρκίνο πνεύμονα αυξάνει (μην ξεχνάτε ότι όλο και περισσότερες γυναίκες καπνίζουν).

Με ποιο μηχανισμό το κάπνισμα προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα;

Κατά το κάπνισμα, χημικές καρκινογόνες ουσίες, που βρίσκονται στον καπνό του τσιγάρου, εισέρχονται στους πνεύμονες και προκαλούν βλάβες στο γενετικό υλικό (DNA ) των κυττάρων των πνευμόνων, μεταβάλλοντας σημαντικά γονίδια (περιοχές δηλαδή του γενετικού υλικού σημαντικές για συγκεκριμένες λειτουργίες του κυττάρου). Με τον καιρό, τα κύτταρα που έχουν υποστεί βλάβη χάνουν τον έλεγχο του πολλαπλασιασμού και της ανάπτυξης τους και καθίστανται καρκινικά.

Πόσο σημαντική είναι η χρήση καπνού για την ανάπτυξη καρκίνου πνεύμονα;

Το 87% των καρκίνων του πνεύμονα σχετίζονται με κάπνισμα. Περισσότεροι από τους μισούς πρωτοδιαγνωσθέντες ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα ήταν πρώην καπνιστές. Ο κίνδυνος αυξάνει με τα έτη καπνίσματος και με τον αριθμό τσιγάρων που καπνίζει κανείς ημερησίως. Οι καπνιστές παρουσιάζουν υψηλότερο κίνδυνο για άλλους τύπους καρκίνου όπως: ουροδόχου κύστεως, νεφρών, παγκρέατος, τραχείας, στοματικής κοιλότητας, λάρυγγα, οισοφάγου, τραχήλου της μήτρας στις γυναίκες, καθώς και για άλλες ασθένειες όπως εμφύημα, χρόνια βρογχίτιδα, οστεοπόρωση, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιαγγειακές νόσους.

Η διακοπή του καπνίσματος βοηθάει;

Η διακοπή του καπνίσματος ελαττώνει τον κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου. Ο κίνδυνος συνεχίζει να μειώνεται σταδιακά για 10 με 15 χρόνια (ενώ κανείς απέχει από το κάπνισμα) καθώς οι πνεύμονες αναρρώνουν. Η διακοπή του καπνίσματος είναι ευεργετική για όλες τις ηλικίες, και τα οφέλη είναι μεγαλύτερα όσο νωρίτερα κανείς διακόψει το κάπνισμα. Η διακοπή του καπνίσματος ελαττώνει κατά 30-50% τον κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα μετά από 10 χρόνια συγκριτικά με αυτούς που συνεχίζουν να καπνίζουν και κατά 50% τον κίνδυνο για καρκίνο του οισοφάγου και της στοματικής κοιλότητας 5 χρόνια μετά την διακοπή. Δεκαπέντε έτη μετά την διακοπή του καπνίσματος ο κίνδυνος του καρκίνου του πνεύμονα ελαττώνεται σχεδόν στο επίπεδο εκείνων των ατόμων που δεν κάπνισαν ποτέ.

Είναι πιο αθώα τα ελαφρά τσιγάρα (light), η χρήση φίλτρου ή το κάπνισμα πίπας για την ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα;

ΟΧΙ. Δεν υπάρχει καμία επιστημονική τεκμηρίωση σε αυτόν τον ισχυρισμό. Συγκεκριμένα, όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των τσιγάρων που καταναλώνονται
ημερησίως και η χρονική διάρκεια καπνίσματος τόσο περισσότερο αυξάνονται οι πιθανότητες ανάπτυξης καρκίνου πνεύμονα, ανεξάρτητα από το είδος του τσιγάρου.

Εάν πάσχω από καρκίνο του πνεύμονα σε τι θα με ωφελήσει να διακόψω το κάπνισμα;

Τα οφέλη από τη διακοπή του καπνίσματος είναι πολλαπλά. Καταρχήν βελτιώνεται η αποτελεσματικότητα της χημειοθεραπείας επειδή ο καπνός παρεμβαίνει στο μηχανισμό δράσης των κυτταροστατικών φαρμάκων. Επίσης ο ασθενής που εξακολουθεί να καπνίζει εμφανίζει συχνότερα λοιμώξεις αναπνευστικού από ότι ο μη καπνιστής και έτσι δυσχεραίνεται η σωστή και προγραμματισμένη θεραπεία του. Η διακοπή του καπνίσματος βελτιώνει την ποιότητα ζωής των ασθενών, δηλαδή μειώνει το βήχα, την απόχρεμψη (παραγωγή πτυέλων). Η διακοπή του καπνίσματος βοηθάει στη γρήγορη επούλωση της μετεγχειρητικής τομής καθώς και στη μείωση των ενδεχόμενων πνευμονικών μετεγχειρητικών επιπλοκών μετά από πνευμονεκτομή. Η συνέχιση του καπνίσματος αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης ενός άλλου τύπου καρκίνου.

Κωνσταντίνος Συρίγος
Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας – Ογκολογίας,
Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

ΣΤ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ/ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΟΝΟΥ

Η εκτίμηση του πόνου είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση του μεγέθους του πόνου και της αποτελεσματικότητας της θεραπευτικής αγωγής. Τα περισσότερα Ιατρεία Πόνου χρησιμοποιούν ειδικό έντυπο ερωτηματολόγιο και δελτίο εξέτασης, ώστε να έχουν ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης του αρρώστου.

· Ιστορικό. Το πλήρες και λεπτομερές ιστορικό στο ιατρείο πόνου πρέπει να διερευνήσει την ένταση, την προέλευση και την παθοφυσιολογία του πόνου. Οι πληροφορίες από τον άρρωστο, τους συγγενείς, ή το γιατρό που παραπέμπει τον άρρωστο στο Ιατρείο του Πόνου πρέπει να δίνουν απάντηση στα ερωτήματα: πότε πονά, πού πονά, την ένταση του πόνου, ποιοι παράγοντες ενισχύουν ή αμβλύνουν τον πόνο, καθώς πιθανούς μηχανισμούς πρόκλησής του. Εάν είναι άρρωστος με χρόνιο πόνο πρέπει να επιμείνουμε σε ερωτήσεις που αφορούν τον επαγγελματικό, τον κοινωνικό, τον οικονομικό και τον ψυχολογικό τομέα.
· Φυσική εξέταση. Έχει σκοπό να συνδέσει την επώδυνη σημειολογία που αναφέρει ο άρρωστος (ενοχλήματα / παράπονα) με την ανατομική οδό του πόνου. Συμβάλλει επίσης ουσιαστικά στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας κατά την επανεξέταση του ασθενούς.
· Εργαστηριακές εξετάσεις. Απαραίτητες στο ιατρείο πόνου είναι μόνο οι εξετάσεις που απαιτούνται για τη συνέχιση ή τροποποίηση ή/και διακοπή της θεραπευτικής αγωγής. Π.χ. η λευκοπενία επιβάλλει διακοπή της χορήγησης καρβαμαζεπάμης. Ακτινολογική διερεύνηση απαιτείται για επιβεβαίωση μεταστάσεων και προσθήκη ακτινοβολίας κλπ.
· Μέθοδοι μέτρησης και εκτίμησης του πόνου. Η αντικειμενική εκτίμηση στο ιατρείο πόνου δεν είναι ευχερής, γιατί στηρίζεται στην υποκειμενική αξιολόγηση του πόνου από τον ασθενή. Ο Lassagna από το 1960 σημείωσε ότι “ο γιατρός που ασχολείται με τον πόνο είναι στο έλεος του αρρώστου. Εξαρτάται από την ικανότητα και προθυμία του αρρώστου να επικοινωνήσει μαζί του”. Χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται κλίμακες οι οποίες δίνουν ενδείξεις για το μέγεθος (ένταση και διάρκεια) του πόνου.

α. Κλίμακα λέξεων στο ιατρείο πόνου (Verbal Descriptor Scale)
Πέντε συνήθως λέξεις: μέτριος, ενοχλητικός, βασανιστικός, φοβερός, αβάστακτος
πόνος. Δεν είναι αξιόπιστη. Οι ασθενείς επιλέγουν συνήθως τις μεσαίες λέξεις.

β. Κλίμακα αριθμών στο ιατρείο πόνου (Numeric Rating Scale),
Κλίμακα οπτικού ανάλογου (Visul Analog Scale)
Αριθμητική κλίμακα από 0 (=καθόλου πόνος) έως 10 (=ο χειρότερος πόνος).
Είναι απλή και εύχρηστη .

γ. Πίνακας με σχήματα προσώπου με χαμόγελο έως κλάμα στο ιατρείο πόνου (continuum of smiling to
crying faces)
Χρησιμοποείται κυρίως στα παιδιά .

δ. Ερωτηματολόγιο MPQ στο ιατρείο πόνου (Τhe McGill Pain Questionnaire)
Έντυπο ερωτηματολόγιο περιγραφής των στοιχείων του πόνου. Αναφέρεται σε είκοσι
ενότητες

ε. Ημερολόγιο ιατρείου πόνου (Pain Diary)

στ. Πολυφασική περιγραφή της προσωπικότητας στο ιατρείο πόνου (Μinnesota Multiphasic Personality
Inventory, MMPI) Περιλαμβάνει και ερωτήσεις που αφορούν την ψυχική σφαίρα, την
κοινωνική, επαγγελματική και οικονομική υπόσταση του ασθενούς. Θεωρείται πιο
αντικειμενική, αλλά απαιτεί εμπειρία, χρόνο και ικανότητα επικοινωνίας με τον ασθενή.

ζ. Προσπάθεια εκτίμησης του μεγέθους του πόνου γίνεται επίσης με:
*ακουστικά και σωματοαισθητικά προκλητά δυναμικά
*πονόμετρο ή αλγόμετρο πίεσης

η. Πειραματικά, ερευνάται συνήθως ο πόνος, με την καταγραφή της ανοχής θερμού
ερεθίσματος (υποχρεώνεται το πειραματόζωο να πατήσει πάνω σε θερμαινόμενη
επιφάνεια).

ΙΙ. ΓΙΑΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ;

Η ανακούφιση του πόνου αποτελεί βασική αρχή/στόχο της Ιατρικής. Έχει αποδειχθεί ότι η αποτελεσματική αναλγησία ελαττώνει τη μετεγχειρητική κακουχία, την ψυχολογική καταπόνηση, τις επιπτώσεις του πόνου στα όργανα και συστήματα ( stress response), την παραμονή στο Νοσοκομείο, εξασφαλίζει καλύτερο αποτέλεσμα και επιτάχυνση της ανάρρωσης και στην περίπτωση του αθεράπευτου πόνου ποιότητα ζωής. Οι ασθενείς με αθεράπευτο πόνο ανέρχονται στο 1/3 περίπου των ασθενών με προβλήματα χρόνιου πόνου. Η αντιμετώπισή τους συνοδεύεται από σοβαρά ηθικά/δεοντολογικά και κοινωνικοοικονομικά προβλήματα.

Ασθενείς που αντιμετωπίσθηκαν στο Ιατρείο Πόνου
ΑΠΘ/ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ κατά το 2000

Νέοι ασθενείς 410
Περιφερικοί αποκλεισμοί 870
Ασθενείς με αθεράπευτο πόνο (Ca) 900
Νοσηλεία 1ας ημέρας στο ιατρείο πόνου 529
Εσωτερικοί ασθενείς στο ιατρείο πόνου 300
Σύνολο Εξωτερικών Επισκέψεων στο ιατρείο πόνου 2234
Σύνολο Εξυπηρετηθέντων στο ιατρείο πόνου 2534

Σύνολο Εξυπηρετηθέντων 2534
Ασθενείς με αθεράπευτο πόνο (Ca) 900

2534 : 900 = 1/3

Θα αναφερθούμε ιδιαίτερα στα προβλήματα του ιατρείου πόνου και στην αντιμετώπιση ασθενών με νόσο τελικού σταδίου λόγω ανεγχείρητων / αθεράπευτων νοσημάτων και συγκεκριμένα στην αντιμετώπιση του ανθεκτικού/αβάστακτου/αθεράπευτου πόνου και του επικείμενου θανάτου.

Τελικό στάδιο θεωρείται η περίοδος ζωής που είναι μικρότερη από έξι μήνες. Στους καρκινοπαθείς ο χρόνος αυτός υπολογίζεται από τη μέρα της διακοπής της αντινεοπλασματικής θεραπείας. Συχνά ο καθορισμός του τελικού σταδίου είναι δυσχερής. Ακόμη και έμπειροι ογκολόγοι είναι δυνατόν να υπερεκτιμήσουν την πρόγνωση της επιβίωσης κατά 3-4 εβδομάδες. Πώς λοιπόν αντιμετωπίζουμε τους ασθενείς αυτούς;

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΥΚΟΛΟ ΝΑ ΠΕΘΑΙΝΕΙ ΚΑΝΕΙΣ: Στο παρελθόν ο θάνατος αποτελούσε ένα ανθρώπινο γεγονός που η ερμηνεία του και η εξέλιξή του ήταν ξεκάθαρη. Οι πρόγονοί μας ζούσαν κοντά στους ρυθμούς της φύσης. Ο θάνατος συνέβαινε στο σπίτι και καθώς πλησίαζε το τέλος ο θνήσκων έκανε αναδρομή στη ζωή και στα λάθη του, ζητούσε συγνώμη από αυτούς που έβλαψε, έδινε συμβουλές, ελάμβανε πνευματική βοήθεια, μοίραζε τα υπάρχοντά του και αποχαιρετούσε τους οικείους του.

Σήμερα στη βιομηχανοποιημένη κοινωνία η κατάσταση άλλαξε δραματικά:
Ι. Ο άνθρωπος που πεθαίνει είναι αυτός που δεν παράγει, δεν καταναλώνει, είναι
απορριπτέος, κρυμμένος, εγκαταλελειμμένος από φόβο μήπως και εισχωρήσει ή
διασπάσει το σύστημα και την πρόοδο.
ΙΙ. Η ευσπλαχνία και το έλεος δεν έχουν θέση
ΙΙΙ. Ο γιατρός βλέπει το θάνατο σαν ένα φυσικό / αναπόφευκτο φαινόμενο
ΙV. Ο ασθενής βλέπει το τέλος του σαν μια διαδικασία που υπερβαίνει τη φύση και
βιώνει μια εμπειρία ανάλογα με τον χαρακτήρα, την προσωπικότητά του και τη
σχέση του με το Θεό.

ΙΑΤΡΕΙΑ ΠΟΝΟΥ

Παρ’ όλο που ο πόνος αποτελεί μία πανανθρώπινη εμπειρία, αιτία μεγάλης οδύνης από τις αρχές της Δημιουργίας, παρ’ όλο που στη διαδρομή των αιώνων έγινε αφορμή να προβληματισθεί ο άνθρωπος για την αντιμετώπισή του και να προστρέξει στην αναζήτηση μέσων που θα μπορούσαν να τον απαλύνουν (μάγοι, σοφοί, γιατροί), εν τούτοις μόνο στα τέλη του περασμένου αιώνα άρχισε να εφαρμόζεται σποραδικά μία κάπως αιτιολογημένη θεραπευτική αγωγή, η οποία διαμορφώθηκε σε πραγματική επιστήμη στο δεύτερο ήμισυ του αιώνα μας.

Οι επιτακτικές ανάγκες εξασφάλισης αναλγησίας στους τραυματίες του Α΄και Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έγιναν αφορμή να αποκτηθεί σημαντική εμπειρία και έθεσαν τα θεμέλια των Ιατρείων Πόνου (Ειδικών Μονάδων Διάγνωσης, Πρόγνωσης και Αντιμετώπισης του Πόνου) (Nerve Block Clinics, Pain Relief Clinics, Pain Centers). Στο ιατρείο πόνου ο ρόλος του Αναισθησιολόγου είναι πρωταρχικός: σε συνεργασία με τον Παθολόγο, Ρευματολόγο, Ορθοπεδικό, Νευρολόγο, Ψυχίατρο, Νευροχειρουργό και Αγγειοχειρουργό καθώς και τον Ογκολόγο Παθολόγο ή Χειρουργό μπορεί να μετριάσει ή/και να διακόψει τον πόνο με τη χορήγηση φαρμάκων και νευρολυτικών ουσιών, καθώς και την εφαρμογή βελονισμού, διαδερμικού νευροερεθισμού, κρυοπηξίας και υψίσυχνου ρεύματος σε σημεία κλειδιά της επώδυνης αγωγιμότητας.

Με γνώμονα την αντίληψη ότι κάθε πόνος έχει διαφορετική αιτία και αντιμετώπιση και ότι ο άρρωστος που πονά αποτελεί μία οντότητα με ξεχωριστή ψυχοσωματική υποδομή, στα ιατρεία πόνου προσπαθούμε να βοηθήσουμε να αντιληφθεί το πρόβλημά του, να προσαρμοσθεί στις δυνατότητες της θεραπείας και να μη βιασθεί να απομακρύνει τον εαυτό του από τις δραστηριότητες της ζωής.

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ

Είναι η αίσθηση που προκαλείται είτε από μια φλεγμονώδη αντίδραση που συνοδεύει ιστικό τραύμα, είτε από βλάβη του νευρικού συστήματος. Γι αυτό διακρίνεται σε φλεγμονώδη και νευρολογικό. Παρά τις μεταξύ τους διαφορές, έχουν ενδιαφέροντα κοινά χαρακτηριστικά που τους διακρίνουν από το φυσιολογικό πόνο:

1. Ο πόνος μπορεί να συμβεί κατά την απουσία εμφανούς ερεθίσματος.
2. Η απάντηση σε ερέθισμα μεγαλύτερου ουδού μπορεί να είναι υπερβολική ως προς το μέγεθος ή τη διάρκεια του ερεθίσματος.
3. Ο ουδός για την πρόκληση του πόνου ελαττώνεται σε επίπεδα, που φυσιολογικά ένα αβλαβές ερέθισμα μπορεί να προκαλέσει πόνο.
4. Η αίσθηση του πόνου μπορεί να επεκταθεί από το σημείο του τραύματος σε μή τραυματισμένη περιοχή.
5. Μπορεί να δημιουργηθούν παθολογικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ του συμπαθητικού και του σωματοαισθητικού συστήματος.

Κατά τον παθολογικό πόνο διακόπτεται η εκλεκτικότητα ή εξειδίκευση του σωματοαισθητικού συστήματος και παρατηρείται δυσαρμονία μεταξύ ερεθίσματος και απάντησης. Το ερέθισμα δεν προκαλεί αντίστοιχη απάντηση. Δεν υπάρχει “adequate stimulus = κατάλληλο ερέθισμα”. Ο πόνος μπορεί να προκληθεί από ασήμαντο ερέθισμα, να είναι έντονος και εξαιρετικά παρατεταμένος.

Ο ΑΞΟΝΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

αποτελείται από δύο βασικά στοιχεία, τα οποία είναι:

α. η αντίληψη του πόνου
· προϋποθέτει ακεραιότητα του εγκεφαλικού φλοιού (συνείδηση)
· σ’ αυτήν οφείλεται η εκτίμηση της έντασης, της ποιότητας, της προέλευσης και της διάρκειας του πόνου
· μεταβάλλεται από φάρμακα (οπιοειδή), προμετωπιαία λευκοτομή, καταστροφή του νωτιαίου μυελού (στην περίπτωση αυτή το άτομο αντιλαμβάνεται τον πόνο αλλά δεν μπορεί να καθορίσει την εστία του)

β. η απάντηση στον πόνο
· εκφράζεται άμεσα μέσω των απαγωγών νεύρων του κινητικού συστήματος (ομιλία, κίνηση) και του αυτονόμου συστήματος (καρδιά, αγγεία, σπλάχνα)
· απάντηση με εκούσια κίνηση προϋποθέτει επικοινωνία με το φλοιό
· απάντηση με ακούσια κίνηση φανερώνει επικοινωνία με κατώτερα κέντρα και δεν απαιτεί αντίληψη του ερεθίσματος
· απουσία απάντησης εξ αιτίας μυϊκής παράλυσης ή/και αποκλεισμού του συμπαθητικού δεν προδικάζει αναλγησία. Αποτελεί μια από τις πιο δραματικές καταστάσεις.

 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

1. Ο πόνος είναι οξύς ή χρόνιος.
· Οξύς είναι ο πόνος που προκαλείται από τραύμα ή χειρουργική επέμβαση, νόσο του δέρματος ή των εν τω βάθει ιστών ή από παθολογική λειτουργία των σπλάχνων. Οι αιτίες προκαλούν ιστική βλάβη που είναι αναστρέψιμη. Από βιολογική άποψη μπορεί να έχει προειδοποιητική, διαγνωστική ή θεραπευτική αξία. Ο οξύς μετεγχειρητικός πόνος είναι άχρηστος και βλαβερός.
· Ο χρόνιος πόνος είναι αυτός που διαρκεί πάνω από τρεις μήνες ή αλλιώς είναι εκείνος που επιμένει ένα μήνα πέρα από τη συνηθισμένη πορεία μιας οξείας νόσου ή ενός λογικού χρόνου που απαιτείται για επούλωση του τραύματος. Εμφανίζεται σε χρόνιες παθολογικές καταστάσεις. Υποτροπιάζει.

2. Ο πόνος μπορεί να είναι:
· σωματικός
· σπλαχνικός
· νευροπαθητικός

3. Οι συνιστώσες του πόνου είναι:
· αισθητική επικριτική (sensory discriminative)
· συναισθηματική συγκινησιακή (affective emotional)
· γνωστική ερμηνευτική (cognitive interceptive)

Α. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΞΕΟΣ ΠΟΝΟΥ

Δεν υπάρχει ένας παθοφυσιολογικός μηχανισμός υπεύθυνος για την πρόκληση του πόνου. Ο φυσιολογικός πόνος προκαλείται από ενεργοποίηση υποδοχέων υψηλού ουδού ερεθίσματος οι οποίοι βρίσκονται στην περιφέρεια (nociceptors: mechanoreceptors, polymodal nociceptors) και από τους οποίους το ερέθισμα μέσω του νωτιαίου μυελού ακολουθώντας ορισμένες ανιούσες οδούς μεταφέρεται στον εγκέφαλο. Αντίθετα ο παθολογικός πόνος φαίνεται ότι προκαλείται από διαταραχές του σωματοαισθητικού συστήματος, οι οποίες μπορεί να προκληθούν από διάφορες καταστάσεις.

Η διάκριση μεταξύ “διαφορετικών τύπων” πόνου δεν είναι απόλυτη. Σε μερικές καταστάσεις παρατηρείται συσχέτιση μεταξύ τους: π.χ. ο φυσιολογικός πόνος που προκαλείται από ένα αβλαβές ερέθισμα μπορεί να μεταβληθεί σε φλεγμονώδη πόνο και αυτός με τη σειρά του σε νευρολογικό. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα σύμπλεγμα “καλωδίων” τα οποία μεταφέροντας συγκεκριμένα ερεθίσματα προκαλούν πάντοτε απάντηση κάποιου συγκεκριμένου μεγέθους. Αντίθετα πρέπει να παραδεχθούμε ότι το νευρικό σύστημα έχει μια δυνατότητα διαφοροποίησης η οποία είτε το προσαρμόζει προς τις μεταβολές “adaptive plasticity”, είτε διακόπτει τη φυσιολογική λειτουργία του “maladaptive plasticity” και δημιουργεί την παθολογική κατάσταση του πόνου. Διακρίνουμε τέσσερις κατηγορίες μεταβολών του νευρικού συστήματος οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν πόνο:

1. ευαισθητοποίηση περιφερική των πρωταρχικών προσαγωγών οδών (primary afferents)
2. ευαισθητοποίηση κεντρική των νευρώνων των οπισθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού (dorsal horn neurones)
3. παθολογικές ιδιότητες κεντρικών κυκλωμάτων
4. μόνιμες μεταβολές στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Ευαισθητοποίηση περιφερική των πρωταρχικών προσαγωγών οδών (primary afferents)

Οι αισθητικές ίνες Αδ και C που μεταφέρουν τα επώδυνα ερεθίσματα από την περιφέρεια χαρακτηρίζονται από υψηλό ουδό διέγερσης, δηλαδή διεγείρονται από έντονα ερεθίσματα. Όταν έχουμε ένα τραύμα ο ουδός του πόνου ελαττώνεται τόσο εντός της περιοχής του τραύματος (πρωταρχική υπεραλγησία, primary hyperalgia), όσο και στην παρακείμενη περιοχή (δευτερoγενής υπεραλγησία, secondary hyperalgia). Στην περιοχή του τραύματος αυξάνεται η ευαισθησία σε θερμικά και μηχανικά ερεθίσματα, ενώ στην παρακείμενη περιοχή μόνο στα μηχανικά ερεθίσματα.

Οι ακριβείς μοριακοί μηχανισμοί, οι υπεύθυνοι για τις μεταβολές της ευαισθησίας των υποδοχέων του πόνου κατά το τραύμα, δεν είναι γνωστοί. Πολλές από τις ουσίες που ελευθερώνονται άμεσα ή έμμεσα κατά την καταστροφή ιστών, όπως η βραδυκινίνη, η ακετυλοχολίνη, η ισταμίνη, η σεροτονίνη, ιόντα Η+ και Κ+, η ουσία Ρ, τα λευκοτριένια, οι προσταγλανδίνες και άλλοι μεταβολίτες του αραχιδονικού οξέος, έχουν την ιδιότητα είτε να διεγείρουν τους υποδοχείς του πόνου είτε να αυξάνουν την ευαισθησία τους. Παρά το ότι έχει αναγνωρισθεί ο ρόλος των μαστοκυττάρων στις μεταβολές της ευαισθησίας των υποδοχέων, πρόσφατα δεδομένα δείχνουν, ότι και οι μεταγαγγλιακές συμπαθητικές απολήξεις συμμετέχουν πιθανώς στην ευαισθητοποίηση των υποδοχέων με ελευθέρωση νευροπεπτιδίων ή ΑΤΡ. Οι μεταβολές της ευαισθησίας του υποδοχέος προφανώς οφείλονται στη φωσφορυλίωση του η οποία προκαλείται από μια σειρά αντιδράσεων: εάν πχ μία από τις ουσίες που ελευθερώνονται κατά τη φλεγμονή “πρώτος αγγελιοφόρος” (inflamatory mediator, first messanger), συνδεθεί μ’ ένα υποδοχέα μιας προσαγωγού νευρικής απόληξης και δημιουργήσει μεταβολές στο επίπεδο του “δεύτερου αγγελιοφόρου” (second messanger), η ενεργοποίηση του αγγελιοφόρου αυτού, οποίος μπορεί να είναι ένα νευροπεπτίδιο ή η ΑΤΡ, οδηγεί στη φωσφορυλίωση του υποδοχέα της κυτταρικής μεμβράνης, στην αύξηση της ευαισθησίας ή στη διέγερσή του.

Ευαισθητοποίηση κεντρική, των νευρώνων των οπισθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού (dorsal horn neurones)

Β. ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΟΔΟΙ

Β1. Αισθητικές Αδ (εμμύελες) και C (αμύελες) ίνες
Τα ερεθίσματα μεταφέρονται από την περιφέρεια στο κέντρο, κυρίως με τις Αδ και C
αισθητικές και συμπαθητικές ίνες.

Οι μεγάλης διαμέτρου, εμμύελες, Αδ ίνες:
· διεγείρονται με ερέθισμα μικρής έντασης
· μεταφέρουν το ερέθισμα με μεγάλη ταχύτητα (5-25 m/sec)
· διεγείρουν την πηκτωματώδη ουσία, δηλαδή αναστέλλουν τη μετάδοση του ερεθίσματος

Οι μικρής διαμέτρου, αμύελες, C ίνες:
· διεγείρονται με ερέθισμα μεγάλης έντασης
· μεταφέρουν το ερέθισμα με μικρή ταχύτητα (<2 m/sec)
· αναστέλλουν τη δραστηριότητα της πηκτωματώδους ουσίας, δηλαδή επιτρέπουν τη μετάδοση του ερεθίσματος.

Οι ίνες C διεγείρονται/μεταφέρουν μηχανικά, θερμικά και χημικά υψηλής έντασης ερεθίσματα (πολυπαραγοντικές, polymodal), έχουν μεγάλο δεκτικό πεδίο και ευαισθητοποιούνται από επαναλαμβανόμενα ερεθίσματα. Μετά την παύση του ερεθίσματος μπορεί να συνεχίζεται η εκφόρτιση. Υπάρχει ομάδα σιωπηλών C ινών, οι οποίες ενεργοποιούνται σε καταστάσεις φλεγμονής και ενισχύουν τον πόνο.
Οι Αδ μεταφέρουν τον οξύ πόνο και διεγείρονται από μηχανικά κυρίως ερεθίσματα, ενώ οι C τον βύθιο και αμβλύ πόνο και διεγείρονται από ουσίες που παράγονται κατά την καταστροφή των ιστών.

Β2. Νωτιαία Νεύρα
Αποτελούνται από ομάδες νευρικών ινών:

· Σωματοκινητικές ίνες (efferent: απαγωγές). Εκφύονται από τα κύτταρα των κινητικών πυρήνων των προσθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού (ΝΜ) και εξέρχονται με την πρόσθια ρίζα. Νευρώνουν τους γραμμωτούς μύς.
· Σωματοαισθητικές ίνες (afferent: προσαγωγές). Εκφύονται από τα νωτιαία γάγγλια (οπισθίων ριζών). Οι κεντρικοί κλάδοι εισέρχονται στο ΝΜ δια της οπισθίας ρίζας και οι περιφερικοί φέρονται /απολήγουν στα όργανα του σώματος (μύς, δέρμα) για να παραλάβουν διεγέρσεις.
· Σπλαχνοκινητικές ίνες (visceral efferent: σπλαχνικές απαγωγές). Εκφύονται από τα κύτταρα του έξω διάμεσου πυρήνα του ΝΜ. Οι περισσότερες είναι συμπαθητικές προγαγγλιακές ίνες (Θ1-Ο2),. Μετά την έξοδό τους, δια των προσθίων ριζών, από το ΝΜ εισέρχονται δια των λευκών αναστομωτικών κλάδων στα συμπαθητικά γάγγλια (παρασπονδυλικά) και κάνουν συνάψεις. Από τα συμπαθητικά γάγγλια ξεκινούν μεταγαγγλιακές ίνες οι οποίες επανέρχονται με τους φαιούς αναστομωτικούς κλάδους στα νωτιαία νεύρα, όπου δι αυτών διανέμονται στις λείες μυϊκές ίνες των σπλάχνων. Μερικές ίνες δεν συνάπτονται στα παρασπονδυλικά συμπαθητικά γάγγλια αλλά σε απομεμακρυσμένα γάγγλια στα σπλάχνα (προσπονδυλικά), τα οποία αποτελούν στοιχεία νευρικών πλεγμάτων π.χ. κοιλιακό, άνω μεσεντέριο, αορτονεφρικό, κάτω μεσεντέριο, πυελικό πλέγμα. Οι εκφυόμενες από Ι2-Ι4 είναι προγαγγλιακές παρασυμπαθητικές ίνες, οι οποίες εξερχόμενες με τις πρόσθιες ρίζες καταλήγουν σε παρασυμπαθητικά γάγγλια της ελάσσονος πυέλου.
· Σπλαχνοαισθητικές ίνες (visceral afferent: σπλαχνικές προσαγωγές). Εκφύονται από τα κύτταρα των νωτιαίων γαγγλίων (σωματοαισθητικά κύτταρα). Οι περιφερικοί κλάδοι των κυττάρων αυτών φέρονται δια των λευκών αναστομωτικών κλάδων στα συμπαθητικά γάγγλια χωρίς συνάψεις και από εκεί στα σπλάχνα όπου δέχονται αισθητικές διεγέρσεις, τις οποίες δια των κεντρικών κλάδων των σωματοαισθητικών γαγγλιακών κυττάρων μεταβιβάζουν στο ΝΜ.

Οι κεντρικοί κλάδοι των αισθητικών κυττάρων - νευρώνες α΄ τάξης των γαγγλίων των οπισθίων ριζών (σωματικές και σπλαχνικές) συνάπτονται στα οπίσθια κέρατα του ΝΜ με τους νευρώνες β΄τάξης.

Β3. Μηχανισμοί στα οπίσθια κέρατα του Νωτιαίου Μυελού
Οι κεντρικές αποφυάδες των αισθητικών νευρώνων α΄ τάξης που βρίσκονται στα γάγγλια των οπισθίων ριζών, αφού δώσουν ίνες σε ανώτερα και κατώτερα (ένα έως δύο) νευροτόμια, εισέρχονται στα οπίσθια κέρατα του ΝΜ με τη δέσμη του Lissauer. Καταλήγουν σε συνάψεις με τους νευρώνες β΄τάξης των οπισθίων κεράτων, οι οποίοι ανατομικά σχηματίζουν τις στιβάδες Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV, V και VI κατά Rexed. Η στιβάδα ΙΙ η οποία λόγω της υφής της ονομάζεται πηκτωματώδης ουσία, είναι η κύρια θέση επεξεργασίας των επώδυνων ερεθισμάτων.

Β4. Ανιούσες οδοί
Οι κεντρικοί άξονες των νευρώνων β΄ τάξης χιάζονται και περνούν στο προσθιο-πλάγιο τεταρτημόριο του ΝΜ, ενώ μικρός αριθμός ανέρχεται ομόπλευρα. Σχηματίζουν το Νωτιοθαλαμικό, το Νωτιοδικτυωτό και το Νωτιομεσεγκεφαλικό δεμάτιο, τα οποία καταλήγουν στους πυρήνες του θαλάμου, στον υποθάλαμο, δικτυωτό σχηματισμό και τελικά φλοιό. Στο φλοιό διακρίνουμε το σωματοαισθητικό φλοιό που έχει σχέση με την επικριτική συνιστώσα του πόνου και την έλικα του προσαγωγίου που έχει σχέση με την συναισθηματική συγκινησιακή συνιστώσα του πόνου.

Β5. Κατιούσες οδοί
Κάποια ερεθίσματα ξεφεύγουν από την πορεία τους προς το φλοιό και ενεργοποιούν τα κατερχόμενα τροποποιητικά συστήματα που ο ρόλος τους είναι να παρεμποδίσουν τα βλαπτικά ερεθίσματα να φθάσουν στο ΚΝΣ. Τα κέντρα αυτών των συστημάτων κυρίως είναι:
· Η περιϋδραγωγική φαιά ουσία στο άνω τμήμα του στελέχους (PAG)
· Ο υπομέλας τόπος στο οπίσθιο τμήμα του στελέχους (LC)
· Ο μεγάλος πυρήνας της ραφής στον προμήκη (NRM)
Τα κέντρα αυτά μέσω της οπίσθιας επιμήκους δεσμίδας συνδέονται με τα ειδικά αλγαισθητικά κύτταρα των στιβάδων I, II και V των οπισθίων κεράτων του ΝΜ.
Η PAG δέχεται μηνύματα από διάφορους πυρήνες του εγκεφάλου (αλγαισθητικές ώσεις). Ενδορφίνες που παράγονται στην υπόφυση περνούν στο αίμα και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) και διεγείρουν πολλά ανασταλτικά κέντρα, συμπεριλαμβανομένης και της PAG. Ενδογενή οπιοειδή εκκρίνονται στις απολήξεις των κατερχομένων ανασταλτικών οδών και στους διάμεσους νευρώνες στα οπίσθια κέρατα. Υποδοχείς οπιοειδών βρέθηκαν εκτός από τον προμήκη, PAG και στο ΝΜ στις στιβάδες Ι και ΙΙ στα οπίσθια κέρατα. Η ανακάλυψη αυτή έχει μεγάλη σημασία γιατί επιτρέπει μεγιστοποίηση της δράσης των οπιοειδών και ελαχιστοποίηση των ανεπιθυμήτων ενεργειών τους, όταν αυτά χορηγούνται κεντρικά στις πλάγιες κοιλίες του εγκεφάλου, ή περιφερικά στο νωτιαίο μυελό με ενδορραχιαία ή επισκληρίδια προσπέλαση Η χορήγηση νοραδρεναλίνης ή α2 αγωνιστών ενεργοποιεί επίσης τα συστήματα. Το ίδιο ισχύει και για τη σεροτονίνη. Αύξηση σεροτονινικής δραστηριότητας προκαλούν και τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά. Η υποβολή και το stress ενεργοποιούν κατερχόμενους αδρενεργικούς μηχανισμούς. Ο βελονισμός διεγείρει την PAG και το ΝΜ. Η χορήγηση L-τρυπτοφάνης (πρόδρομης ουσία της σεροτονίνης) αυξάνει τη δράση του διαδερμικού νευροερεθισμού (TNS).

Γ. ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΑΓΟΥΝ ή ΚΑΤΑΣΤΕΛΛΟΥΝ ΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΟΥ
ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΟΣ ΝΕΥΡΟΜΕΤΑΒΙΒΑΣΤΕΣ – ΝΕΥΡΟΜΕΤΑΤΡΟΠΕΙΣ

Οι νευρομεταβιβαστές (αμινοξέα ή πεπτίδια) με τη δράση τους σε ειδικούς υποδοχείς, προάγουν ή καταστέλλουν τη μετάδοση του ερεθίσματος τόσο στο επίπεδο του ΝΜ, όσο και στον εγκέφαλο.

α. νευρομεταβιβαστές που προάγουν τη διέγερση:
· γλουταμινικό και ασπαρτικό αμινοξύ: δρούν στους NMDA (N-methyl-D-asparate) και στους μη-NMDA υποδοχείς
· η αδενοσίνη (ATP, ADP, AMP), η βραδυκινίνη, κατιονικές πρωτεϊνες της λυσοζύμης, η ισταμίνη, το υδροχλωρικό οξύ, η 5-υδροξυτρυπταμίνη (σεροτονίνη), η κινινογενάση, η νευροτενσίνη, η πεψίνη, ιόντα Η+ και Κ+ η ουσία Ρ, προσταγλανδίνες, η τρυψίνη, το πεπτίδιο της καλσιτονίνης.
β. νευρομεταβιβαστές που καταστέλλουν τη διέγερση:
· ουσίες που δρούν στους υποδοχείς μ, κ και δ των οπιοειδών,
· στους α- αδρενεργικούς υποδοχείς,
· στους υποδοχείς GABA (γ-αμινοβουτυρικό) και της γλυκίνης.

Δ. ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΠΥΛΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ: GATE CONTROL THEORY

Την υποστήριξαν οι Metzack και Wall το 1965. Η θεωρία στηρίζεται σε νευροανατομικά δεδομένα, δηλαδή στις διαφορετικές ιδιότητες των Αδ και C νευρικών ινών.
Φυσιολογικά, η πύλη η οποία βρίσκεται στη φαιά ουσία (πηκτωματώδη ουσία, Ι, ΙΙ και V κατά Rexed) των οπισθίων κεράτων του ΝΜ, είναι μισανοικτή εξ αιτίας συνεχούς αλλά μικρής δραστηριότητας των ινών C. Αν αυξηθεί η κίνηση στις ίνες C η πύλη θα ανοίξει εντελώς. Το αντίθετο θα γίνει όταν αυξηθεί η κίνηση στις ίνες Αδ.
Όταν έρθει το επώδυνο ερέθισμα αυξάνεται η κίνηση τόσο στις ίνες C όσο και στις Α, αλλά,
α. εξ αιτίας του ότι το ερέθισμα μεταδίδεται ταχύτερα στις ίνες Α η πύλη κλείνει και το ερέθισμα δεν μεταδίδεται. Έτσι ερμηνεύεται η ανακούφιση του μετατραυματικού πόνου ενός μέλους με την θωπία του μέλους, ή του πόνου του εγκαύματος με την τοποθέτηση του μέλους στο κρύο νερό.
β. επειδή όμως οι ίνες Α εθίζονται σύντομα, η δράση τους ελαττώνεται και υπερισχύει η δράση των μικρών ινών C, με συνέπεια να ανοίξει η πύλη και να μεταδίδεται το επώδυνο ερέθισμα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μαρτύριο της σταγόνας: στην αρχή οι σταγόνες που πέφτουν πχ στο αντιβράχιο, διεγείρουν τις ίνες Α με συνέπεια να κλείσει η πύλη και το ερέθισμα να μην γίνεται αντιληπτό. Στη συνέχεια όταν οι ίνες Α εθισθούν ελαττώνεται η δράση τους, ενώ αυξάνεται των ινών C, με αποτέλεσμα να ανοίξει η πύλη και το ερέθισμα να γίνει αντιληπτό, ενοχλητικό, επώδυνο, μαρτύριο.
γ. το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα πληροφορούμενο άμεσα από τις ίνες Α τις μεταβολές στην πύλη ασκεί επιπρόσθετο έλεγχο, έτσι ώστε ελαττώνεται η δραστηριότητα των ινών C και κλείνει η πύλη. Έτσι ερμηνεύεται η παροδική αναλγησία στο πεδίο της μάχης, όπου ο τραυματίας συνειδητοποιώντας ότι έχει σωθεί δεν πονά, ενώ αργότερα στα μετόπισθεν σφαδάζει από πόνο.
Με τη θεωρία της πύλης εισόδου του πόνου εξηγείται η αναλγητική δράση του διαδερμικού νευροερεθισμού (Trancutaneous Nerve Stimulation, TNS) και του βελονισμού για την αντιμετώπιση του οξέος περιεγχειρητικού και του χρόνιου πόνου. Τελευταία όμως, η παρατήρηση ότι κατά την απώλεια μεγάλου αριθμού ινών Α και C δεν έχουμε πάντοτε αντίστοιχα πόνο ή αναλγησία, έθεσε ερωτηματικά και αμφισβήτησε την αξιοπιστία της θεωρίας.

Ε. ΕΙΔΗ ΠΟΝΟΥ

1. Σωματικός πόνος: από τους μύς, τα οστά, το δέρμα, τον υποδόριο ιστό και το περιτόναιο άγεται με τις Αδ και C ίνες. Κατανέμεται στο αντίστοιχο δερμοτόμιο της ρίζας που διεγείρεται. Είναι πόνος οξύς, σαφής, εντοπιζόμενος.
2. Σπλαχνικός πόνος: από τα σπλάχνα άγεται με ίνες C και με λίγες Αδ Κατανέμεται στα αντίστοιχα στοιχεία του ΑΝΣ. Είναι πόνος αμβλύς, μη εντοπιζόμενος.
3. Νευροπαθητικός πόνος:

α) αλλοδυνία: Είναι ο πόνος σε μη βλαπτικά ερεθίσματα.
β) υπεραλγησία: Είναι η υπερβολική απάντηση των υποδοχέων στα βλαπτικά ερεθίσματα. Αναπτύσσεται μετά από διακοπή της περιφερικής αισθητικής οδού (διατομή του νεύρου πρίν από το γάγγλιο της οπίσθιας ρίζας: deafferentation pain = peripheral neuropathic pain, ή κεντρικότερα μεταξύ γαγγλίου και οπίσθιας ρίζας). Οφείλεται στις αυτόματες πυροδοτήσεις του ΝΜ και του θαλάμου από ερεθίσματα που έρχονται από την περιφέρεια λόγω ανώμαλων εκβλαστήσεων των νεύρων, διακοπής των ανασταλτικών ώσεων, τροποποίησης των νευρομεταβιβαστών και υποδοχέων, ενδογενή διεγερσιμότητα των κομμένων νωτιαίων νευρώνων, ή φυσιολογική λειτουργία του ΑΝΣ (ενώ η αισθητική οδός είναι καταστρεμμένη).

Μετά από μια ιστική βλάβη, στις τελικές απολήξεις εκλύεται ουσία Ρ και συγκεντρώνονται αλγογόνες ουσίες (βραδυκινίνη, ακετυλοχολίνη, ιόντα Η+ και Κ+, προσταγλανδίνες, λευκοτριένια). Οι ουσίες αυτές προκαλούν την πρωτοπαθή υπεραλγησία. Η ουσία Ρ προκαλεί αγγειοδιαστολή και επιδρά στα μαστοκύτταρα που εκκρίνουν ισταμίνη και στα αιμοπετάλια που εκκρίνουν σεροτονίνη. Οι ουσίες αυτές ευαισθητοποιούν γειτονικούς υποδοχείς πόνου. Προκαλούν τη δευτεροπαθή υπεραλγησία. Πρωτοπαθής και δευτεροπαθής υπεραλγησία αποτελούν την περιφερική ευαισθητοποίηση. Έτσι προκύπτει ένας καταιγισμός ερεθισμάτων στα οπίσθια κέρατα του ΝΜ -ευαισθητοποίηση των νευρώνων των οπισθίων κεράτων, και επέκταση των δεκτικών πεδίων.

Δυσλειτουργία του Συμπαθητικού Νευρικού Συστήματος

Μετά από περιφερική νευρική βλάβη από φλεγμονή (ευαισθητοποιούνται οι προσαγωγές αισθητικές απολήξεις από προστανοειδή που εκκρίνονται από τις συμπαθητικές απολήξεις) ή/και μετά από τραύμα ή χορήγηση νοραδρεναλίνης, οι προσαγωγές αισθητικές ίνες φέρνουν διαταραγμένες πληροφορίες στα οπίσθια κέρατα του ΝΜ. Οι πληροφορίες αυτές μεταδίδονται στις απαγωγές ίνες του συμπαθητικού, και διαταράσσουν τη λειτουργία του στην περιφέρεια με συνέπεια εφίδρωση, ανώμαλη αιματική κατανομή, εξοίδηδη, και τροφικές διατραχές των ιστών στην περιοχή του τραύματος. Στη συνέχεια, η διαταραγμένη λειτουργία του συμπαθητικού στην περιφέρεια, διεγείρει τις περιφερικές νευρικές απολήξεις (προσαγωγές αισθητικές) μέσω των α υποδοχέων και έτσι διατηρείται ένας κύκλος ερεθισμάτων που χαρακτηρίζεται συμπαθητική δυστροφία (RSD: Reflex Sympathetic Dystrophy) με κλινική σημειολογία: εφίδρωση, αγγειοκινητικές διαταραχές, μεταβολές στην ανάπτυξη τριχών και ονύχων, οστεοπώρωση, αυτόματος καυστικός πόνος, υπεραλγησία και αλλοδυνία.

Προέλευση της λέξης Καρκίνος, αποδίδεται στον Έλληνα ιατρό Ιπποκράτη, που έμεινε στην ιστορία ως «πατέρας της ιατρικής». Ο Ιπποκράτης χρησιμοποίησε τους όρους «καρκίνος» και «καρκίνωμα» για να περιγράψει διάφορους όγκους που εμφάνιζαν εσωτερικά ή εξωτερικά έλκη και διογκώσεις. Στην Ελληνική γλώσσα οι λέξεις αυτές αναφέρονται στα καβούρια, τα οποία θυμίζουν τον καρκίνο, αφού οι ακτινωτές μεταστάσεις των καρκινικών κυττάρων, φέρνουν αμυδρά στο μυαλό τη μορφή που έχουν τα πόδια και οι δαγκάνες του καβουριού.

μπ Η ανώμαλη αυτή λειτουργία δεν πρέπει να συγχέεται με δυο φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού: α) Την αναγέννηση των ιστών που συμβαίνει όταν αφαιρείτε ιστός και ο οργανισμός ξανά φτιάχνει τον ίδιο ιστό (π.χ στην καταστροφή των ηπατικών κύτταρων (αφαίρεση ήπατος ) το ήπαρ αναγεννάτε σε 6 μήνες όπως ήταν αρχικά β) Την υπερπλασία που συμβαίνει σε ανάγκη του οργανισμού να αναπτύσσει φυσιολογικούς ιστούς (π.χ υπερπλασία του ενός νεφρού όταν υπάρχει έλλειψη του άλλου).

Με τον όρο «καρκίνος» περιγράφεται μία ομάδα νοσημάτων, που η αιτία τους βρίσκεται σε κυτταρικό επίπεδο. Ο όρος αναφέρεται στην υπερβολική, χωρίς προγραμματισμό, ανάπτυξη κυττάρων του οργανισμού, που ήταν φυσιολογικά, μέχρι τη στιγμή της έναρξης της διαδικασίας καρκινογένεσης. Οργανικά, ο καρκίνος είναι μία ασθένεια των κυττάρων. Συνεπώς, η κατανόηση του καρκίνου προϋποθέτει μία μικρή αναφορά σχετικά με το τι συμβαίνει όταν φυσιολογικά κύτταρα μετατρέπονται σε καρκινικά.

Ο ανθρώπινος οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Φυσιολογικά, τα κύτταρα αναπτύσσονται και διαιρούνται, ώστε να προκύψουν θυγατρικά κύτταρα και να διατηρηθεί η υγεία του οργανισμού. Μερικές φορές, η διαδικασία αυτή εκτρέπεται από το φυσιολογικό, οπότε προκύπτουν νέα κύτταρα (χωρίς να τα χρειάζεται ο οργανισμός) και – παράλληλα – δεν πεθαίνουν τα παλιά κύτταρα. Τα πλεονάζοντα κύτταρα σχηματίζουν μάζες, που καλούνται όγκοι. Σε μερικές περιπτώσεις αυτά τα παθολογικά κύτταρα κάνουν μετάσταση, δηλαδή εξαπλώνονται και σε άλλα μέρη του σώματος δημιουργώντας δευτερεύοντες όγκους (μεταστατικούς όγκους) παρόμοιους με αυτούς του αρχικού καρκίνου.

Ο καρκίνος συνήθως δεν επηρεάζει μόνο ένα όργανο του σώματος και δεν έχει μία μορφή. Μπορεί να περιλαμβάνει οποιοδήποτε ιστό του σώματος και να έχει τελείως διαφορετική μορφή σε κάθε σημείο του σώματος. Υπάρχουν πάνω από 200 διαφορετικά είδη καρκίνου και δεν αντιμετωπίζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Κάθε ένα είδος έχει τον δικό του τρόπο θεραπευτικής αντιμετώπισης. Οι περισσότερες μορφές καρκίνου είναι στην ουσία όγκοι εκτός από ορισμένους τύπους καρκίνου όπως η λευχαιμία, των οποίων τα κύτταρα κυκλοφορούν μέσα στο αίμα και στα όργανα και τελικά αναπτύσσονται σε συγκεκριμένους ιστούς.

Οι όγκοι μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις. Δεν είναι όμως όλοι οι όγκοι επικίνδυνοι. Οι καλοήθεις όγκοι δεν ονομάζονται καρκινικοί, δεν κάνουν μετάσταση και δεν είναι επικίνδυνοι για τη ζωή του ατόμου. Οι περισσότεροι καρκίνοι παίρνουν το όνομά τους από τον τύπο του κυττάρου ή του οργάνου από το οποίο αρχίζουν. Αν κάνουν μετάσταση ο νέος όγκος φέρει το ίδιο όνομα με τον αρχικό. Ορισμένοι όγκοι παίρνουν το όνομά τους από τον επιστήμονα που τους ανακάλυψε (π.χ. Hodgkin, Brenner). Άλλοι ιατρικοί όροι που χρησιμοποιούνται για να υποδείξουν την ύπαρξη καρκινικής νόσου είναι οι όροι κακοήθης όγκος, καρκίνωμα και νεόπλασμα.

Εάν δεν θεραπευθούν, οι καρκίνοι μπορούν τελικά να προκαλέσουν το θάνατο. Η επιβίωση των ασθενών με καρκίνο έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου στις ανεπτυγμένες χώρες μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Οι περισσότεροι καρκίνοι μπορούν να θεραπευθούν. Πολλοί θεραπεύονται, ειδικά εάν η θεραπεία αρχίσει νωρίς!

Η συρραφή τραύματος είναι στις περισσότερες περιπτώσεις απλή διαδικασία που μπορεί να γίνει από ειδικευμένο ιατρό κατ’ οίκον, με την προϋπόθεση ότι διαθέτει τον κατάλληλο εξοπλισμό.

Τραύματα που επιδέχονται συρραφή κατ’ οίκον είναι απλά, μικρής έκτασης και βάθους και περιορίζονται στο δέρμα και τον υποδόριο ιστό.

Αντιθέτως αντιμετώπιση σε περιβάλλον χειρουργείου χρειάζονται τραύματα που περιλαμβάνουν τένοντες, μυς, μεγάλα αγγεία, οστά και όσα τραύματα των οποίων το βάθος δεν είναι δυνατόν να διερευνηθεί πλήρως.

Ομοίως άλλες απλές επεμβατικές πράξεις μπορούν να πραγματοποιηθούν κατ’ οίκον με ασφάλεια. Τέτοιες πράξεις είναι η διάνοιξη αποστήματος, ο χειρουργικός καθαρισμός έλκους, η αφαίρεση όνυχος, η βιοψία δέρματος, η τοποθέτηση κεντρικών φλεβικών καθετήρων, η παρακέντηση κοιλίας και η παρακέντηση θώρακος.

Σε περιπτώσεις που απειλείται η ζωή του ατόμου μπορούν να γίνουν κατ’ οίκον και επείγουσες επεμβάσεις όπως είναι η κρικοθυρεοειδοτομή και η τοποθέτηση σωλήνα θωρακικής παροχέτευσης (Bilaw).

Η πνευμονία που οφείλεται σε εισρόφηση τροφής ή εμεσμάτων αποτελεί το 46% των διαγνώσεων στους ηλικιωμένους. Το εντυπωσιακό αυτό ποσοστό επιβεβαιώνεται από επιδημιολογικά στοιχεία των ΗΠΑ, όπου αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία εισαγωγής στο νοσοκομείο ασθενών πάνω από 65 ετών, ξεπερνώντας τις 100.000 περιπτώσεις το χρόνο!

Μήπως το ηλικιωμένο πρόσωπο που έχετε κοντά σας και φροντίζετε:
      * Βήχει συχνά όταν τρώει;
      * Χάνει βάρος;
      * Ακούτε συχνά “βράσιμο” ή “γατάκια” στο στήθος του;
      * Επικοινωνεί λιγότερο με το περιβάλλον;
      * Δυσκολεύεται να σταθεί ενώ πριν λίγο καιρό περπατούσε;
      * Έχει αρχίσει να κάνει κατακλίσεις;
      * Η επιδείνωσή του ερμηνεύεται ως “πολλά μικρά εγκεφαλικά”;

Αν η απάντηση σε κάποια από τις παραπάνω ερωτήσεις είναι “ΝΑΙ”, είναι πιθανόν ο ασθενής να παρουσιάζει συχνές και μικρές εισροφήσεις, οι οποίες σχεδόν πάντα περνάνε απαρατήρητες και έχουν σαν συνέπεια την προοδευτική επιδείνωση της υγείας του.

Ο άνθρωπος σε κάθε ηλικία χρειάζεται τροφή, νερό και αέρα, για να ζήσει. Τροφή αρκετή σε θερμίδες και σύνθεση, καθώς και επαρκής ποσότητα νερού πρέπει να πηγαίνουν καθημερινά στο έντερο, από όπου ο οργανισμός τα απορροφά. Καθαρός αέρας πρέπει να φθάνει ελεύθερα σε ΚΑΘΕ σημείο των πνευμόνων του, απ’ όπου περνάει αίμα για να παραλάβει οξυγόνο που χρησιμοποιείται για να καούν οι τροφές και να διώξει το διοξείδιο του άνθρακα που δημιουργήθηκε από τις τροφές που κάηκαν.

Η τροφή, το νερό και ο αέρας περνάνε μαζί από το φάρυγγα (αυτό που βλέπουμε στο βάθος όταν ανοίγουμε το στόμα μας) και στη συνέχεια χωρίζουν οι δρόμοι τους. Ο αέρας πάει στο λάρυγγα (το “καρύδι” που πιάνουμε στο μέσον του λαιμού μας), την τραχεία και τους βρόγχους, ενώ η τροφή και το νερό κατεβαίνουν προς τα πίσω στον οισοφάγο.

Ένας άγρυπνος φρουρός που λέγεται επιγλωττίδα, είναι πάντα έτοιμος να κλείσει την είσοδο του λάρυγγα μόλις εμφανισθεί σάλιο, τροφή ή νερό και να τα υποχρεώσει να γλιστρήσουν στον οισοφάγο. Στα μεσοδιαστήματα αφήνει μόνο τον αέρα να μπαινοβγαίνει στους πνεύμονες. Οι κινήσεις της επιγλωττίδας είναι ιδιαίτερα σβέλτες και απόλυτα ακριβείς. Λάθος δεν επιτρέπεται. Ελέγχεται από ομάδες μυών που κατευθύνονται από τον εγκέφαλο.

Τι γίνεται όμως, όταν ο εγκέφαλος γεράσει και πολλά από τα κέντρα του υπολειτουργούν; Όπως ο ηλικιωμένος δεν βαδίζει πια με την ευκολία που βάδιζε παλιά (και συνήθως δεν φταίει ο σκελετός) και το γράψιμό του είναι αργό και τρεμάμενο, έτσι και οι μυς που κινούν την επιγλωττίδα γίνονται αργοί και αδέξιοι. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα ποσότητες τροφής και νερού, μικρές στην αρχή και μεγαλύτερες αργότερα, να ξεφεύγουν από τον έλεγχο και να πηγαίνουν στους πνεύμονες.

Κάθε ποσότητα τροφής που κατεβαίνει στους πνεύμονες φράζει κάποιους αεραγωγούς. Αέρας δεν φθάνει πια σ’ εκείνες τις περιοχές, αίμα όμως περνάει και επιστρέφει στην καρδιά και απ’ εκεί φεύγει για όλο το σώμα με λιγότερο οξυγόνο, αφού δεν παρέλαβε από κάποια σημεία. Ο οργανισμός αντιδρά. Δημιουργεί φλεγμονή, προσπαθώντας να απορροφήσει τις τροφές που μπήκαν. Η φλεγμονή παράγει πύον και βλέννη που ανεβαίνουν προς τα πάνω για να αποβληθούν (πτύελα). Την κατάσταση περιπλέκουν και μικρόβια που κατέβηκαν μαζί με την τροφή. Για τα μικρόβια η τροφή είναι άριστο θρεπτικό υλικό.

Η φλεγμονή αυτή θέλει αρκετές μέρες για να περάσει και συνήθως αφήνει πίσω της ένα νεκρό τμήμα πνεύμονα. Δυστυχώς όμως το φαινόμενο αυτό, όταν αρχίζει, είναι καθημερινό. Σχεδόν σε κάθε γεύμα μια μικρή τουλάχιστον ποσότητα πηγαίνει στους πνεύμονες. Και πριν προλάβει μια φλεγμονή να γίνει καλά, κάποια άλλη αρχίζει. Ο ηλικιωμένος ασθενής νιώθει σε μόνιμη βάση το ίδιο αίσθημα που νιώθει και ένας νέος όταν παθαίνει γρίπη. Νιώθει άρρωστος και αδύναμος. Μόνο που η γρίπη στο νέο διαρκεί 2-3 μέρες, ενώ οι λοιμώξεις από εισρόφηση στον ηλικιωμένο διαρκούν μήνες ή χρόνια…

Το οξυγόνο που πηγαίνει στον εγκέφαλο είναι λιγότερο, η όρεξη σταδιακά μειώνεται, το ίδιο και η επιθυμία για νερό. Αυτή η αδυναμία χειροτερεύει ακόμη περισσότερο την ανεπάρκεια της επιγλωττίδας, οι εισροφήσες γίνονται συχνότερες και μεγαλύτερες. Τα πτύελα που αρχικά δεν είναι αντιληπτά, γίνονται τόσα πολλά που ακούγονται να “βράζουν” μέσα στην τραχεία και οι φλεγμονές που αρχικά δεν δημιουργούσαν θορυβώδη συμπτώματα, προκαλούν δέκατα ή υψηλό πυρετό. Η ακτινογραφία του θώρακα και η αξονική τομογραφία δείχνουν πολλές μικρές σκιές και η νόσος αυτή λέγεται “πνευμονία από εισρόφηση”.

Η γενικότερη κακουχία του οργανισμού, η μείωση του οξυγόνου του αίματος και κυρίως η μείωση της πρόσληψης επαρκούς τροφής βλάπτουν τον εγκέφαλο και προκαλούν ατροφία του δέρματος, με συνέπεια αυτό να ανοίγει στα σημεία που πιέζεται και να γίνονται νεκρώσεις, που γρήγορα φθάνουν μέχρι το κόκαλο, παρ’ όλη τη σχολαστική περιποίηση, καθώς ο οργανισμός δεν έχει τα απαραίτητα υλικά (πρωτεϊνες) για να ανανεώσει το δέρμα του.

Η λύση είναι να κατευθύνουμε τροφή και νερό στο πεπτικό σύστημα, χωρίς αυτά να πηγαίνουν στους πνεύμονες. Υπάρχουν δύο περιπτώσεις:

• Να τα οδηγούμε στο στομάχι και να τα αφήνουμε εκεί.
• Να τα διοχετεύουμε κατ’ ευθείαν στο έντερο.

Στην πρώτη περίπτωση μειώνουμε αρκετά την πιθανότητα εισρόφησης, όχι όμως απόλυτα. Η παρουσία τροφών μέσα στο στομάχι, έχει πάντα τον κίνδυνο της παλινδρόμησης προς το φάρυγγα και τους πνεύμονες. Η κατάσταση που δημιουργείται σ’ αυτή την περίπτωση είναι πολύ σοβαρότερη, διότι οι πνεύμονες εκτός από την τροφή, δέχονται και την καυστική επίδραση του γαστρικού υγρού, που είναι ιδιαίτερα όξινο. Έτσι ασφαλέστερη λύση είναι η διοχέτευση τροφής και νερού στο έντερο.

Δύο είναι οι δρόμοι μέσα από τους οποίους μπορούμε να το πετύχουμε αυτό:

• Με λεπτό σωλήνα από τη μύτη.
• Κατ’ ευθείαν από το δέρμα της κοιλιάς στο στομάχι (γαστροστομία, νηστιδοστομία).

Η τοποθέτηση σωλήνα από τη μύτη έχει το πλεονέκτημα ότι γίνεται εύκολα και γρήγορα, με ελάχιστη μόνο ενόχληση του ασθενούς, που διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Δεν απαιτεί μεταφορά του ασθενούς και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη φροντίδα.

Δυστυχώς πολύς κόσμος αντιδρά στην ιδέα αυτή, διότι ταυτίζει το σωλήνα αυτό με το γνωστό στους πολλούς λεβάιν από απλό PVC, το οποίο είναι κατά γενική ομολογία πάρα πολύ ενοχλητικό. Σήμερα όμως υπάρχουν λεπτοί σωλήνες (πάχους 2-3 χιλιοστών) από πολύ μαλακά υλικά (πολυουραιθάνη), η παρουσία των οποίων στη μύτη και το λαιμό είναι σχεδόν ανεπαίσθητη. Νέοι άνθρωποι στους οποίους χρειάσθηκε να τοποθετηθούν τέτοιοι σωλήνες λένε ότι δεν τους ενοχλούσαν. Ηλικιωμένοι στους οποίους παλαιότερες τοποθετήσεις λεβάιν είχαν αποτύχει, καθώς με την πρώτη ευκαιρία το τραβούσαν και το έβγαζαν, δεν ασχολούνται καθόλου με το σωλήνα από πολυουραιθάνη και τον αφήνουν στη θέση του, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν τους ενοχλεί.

Όταν ο ασθενής είναι ιδιαίτερα ανήσυχος, ψάχνεται, βγάζει τοα ρούχα του, πετάει τα σκεπάσματα και ασχολείται με τη μύτη και το πρόσωπό του περισσότερο από πολυπραγμοσύνη παρά από ενόχληση, τότε ενδεικνυόμενη λύση είναι η τοποθέτηση του σωλήνα μέσω του δέρματος της κοιλιάς στο στομάχι.

Και εδώ υπάρχει προκατάληψη. Μια τέτοια τοποθέτηση παλαιότερα απαιτούσε χειρουργεία και μικρή χειρουργική επέμβαση. Σήμερα χρειάζεται μόνο μία γαστροσκόπηση, κατά τη διάρκεια της οποίας ο σωλήνας περνάει από το δέρμα στο στομάχι με τη βοήθεια μιας λεπτής βελόνας! Ειδικός καθετήρας “κουμπώνει” εσωτερικά και εξωτερικά και ο ασθενής φεύγει από το γαστρεντερολογικό ιατρείο για το σπίτι του, μέσα σε λίγα λεπτά. Αυτό λέγεται γαστροστομία. Η τροφή που διοχετεύεται από το σωλήνα αυτό, πηγαίνει κατ’ ευθείαν στο στομάχι. Στην περίπτωση αυτή, ο κίνδυνος εισρόφησης είναι μικρότερος από την περίπτωση του απλού λεβάιν, πάλι όμως εξακολουθεί να υπάρχει. Για να εξαλειφθεί πλήρως ο κίνδυνος εισρόφησης, πρέπει μέσα από τη γαστροστομία να περάσει λεπτότερος σωλήνας που να διοχετεύει τροφή και νερό στο έντερο (γαστρονηστιδοστομία).

Το πέρασμα σωλήνα από τη μύτη στο λεπτό έντερο, είναι σήμερα εύκολη υπόθεση, χάρη σε έξυπνες τεχνικές που έχουν επινοηθεί και σε άριστα υλικά που είναι διαθέσιμα.

Η χορήγηση τροφής κατ’ ευθείαν στο λεπτό έντερο έχει πάρα πολλά πλεονεκτήματα και μόνο ένα περιορισμό: μέσα από αυτούς τους τόσο λεπτούς σωλήνες δε μπορεί να περνάει αλεσμένη τροφή, αλλά ειδικά διαλύματα.

Όμως τα διαλύματα εντερικής σίτισης είναι ποιοτικά καλύτερα από τις μαγειρευτές τροφές, καθώς εξασφαλίζουν απόλυτα την επαρκή χορήγηση όλων των συστατικών που χρειάζεται ο οργανισμός (λευκώματα, λίπη, υδατάνθρακες, βιταμίνες, Ιχνοστοιχεία, μέταλλα) στη σωστή τους αναλογία. Υπάρχουν μάλιστα διάφορα είδη τέτοιων διαλυμάτων, για να καλύπτουν όλες τις ανάγκες, ακόμη και σε πολύ ειδικές περιπτώσεις (αιμοκάθαρση, βαριά αναπνευστική ανεπάρκεια, ανοσοανεπάρκεια, παγκρεατική ανεπάρκεια, δυσαπορρόφηση). Τα διαλύματα αυτά έχουν τόσο απλή και εύπεπτη μορφή, ώστε κουράζουν ελάχιστα το πάγκρεας και το ήπαρ και βοηθούν πολύ στη ρύθμιση του σακχαρώδη διαβήτη. Όσον αφορά το κόστος, δεδομένου ότι τα περισσότερα ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν το 75%, η δαπάνη της συμμετοχής η οποία κυμαίνεται περίπου στα 100 Ευρώ το μήνα, είναι μικρότερη ακόμη και από τη δαπάνη αγοράς πρώτων υλών για την παρασκευή φαγητού.

Η πνευμονία από εισρόφηση είναι εξαιρετικά συχνή στους ηλικιωμένους. Στα περιστατικά που έχουν νοσηλευθεί κατ’ οίκον τα τελευταία 12 χρόνια από τη hoMed, ο κωδικός 5070 της διεθνούς ταξινόμησης των νόσων “πνευμονία που οφείλεται σε εισρόφηση τροφής ή εμεσμάτων” αποτελεί το 46% των διαγνώσεων. Το εντυπωσιακό αυτό ποσοστό επιβεβαιώνεται από επιδημιολογικά στοιχεία των ΗΠΑ, όπου ο ίδιος κωδικός αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία εισαγωγής στο νοσοκομείο ασθενών πάνω από 65 ετών, ξεπερνώντας τις 100.000 περιπτώσεις το χρόνο. Κάθε τέτοια περίπτωση κοστίζει στους ασφαλιστικούς οργανισμούς των ΗΠΑ από 8.000-12.000 δολάρια. Η πρόληψη έχει προφανή και πολλαπλή αξία. Εκτός από τα οφέλη που δεν αποτιμώνται σε χρήμα, ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ένα μόνο έλκος κατάκλισης χρειάζεται περίπου 4.000 Ευρώ για να κλείσει!